Açık Kaynaklı Yazılım Nedir?

Açık kaynak terimi, bir yazılımın makine diline dönüştürülmeden önceki kaynak kodlarının, herkes tarafından okunabilir ve anlaşılabilir bir şekilde kamuya açık yayınlanmasını ifade etmektedir.

Açık kaynaklı yazılım, meslektaş incelemesine ve topluluk üretimine dayanarak, merkezi olmayan ve işbirliğine dayalı bir şekilde geliştirilir. Açık kaynaklı yazılımlar genellikle daha ucuz ve daha esnektir. Tek bir kişi veya şirket yerine topluluklar tarafından geliştirildiği için sık sık güncelenir, incelenir ve test edilir. Bu nedenle diğer yazılımlara göre daha uzun ömürlü ve güvenlidir. Ayrıca yazılımın hangi bilgileri ne için ve nerelerde kullandığı veya kaynak kodlarda ne gibi değişiklikler yapıldığı her zaman açıkça görülebilir, şeffaftır.

Yazılım üretiminin ötesinde bir çalışma biçimi haline gelen bu hareket, topluluklar ve endüstrilerdeki sorunları çözmenin yeni yollarını bulmak amacıyla açık kaynak yazılımın değerlerini ve merkezi olmayan üretim modelini kullanmaktadır.

Açık Kaynaklı Yazılımın Kısa Tarihi

Aslında yazılım kavramından önce de benzer yaklaşımlar bulunmaktaydı. Otomobil üretiminin erken döneminde, İki devirli benzin motoru patentinin sahibi olan George B. Selden, araba üretimi girişiminde bulunacakların önüne engeller çıkarabiliyordu. Henry Ford’un Selden’e karşı kazandığı dava ile bu durumun ortadan kalkmasının ardından yeni kurulan Motorlu Araç Üreticiler Birliği, birçok yönlü paylaşım antlaşması ile üyeleri arasında yeni icatların ücretsiz paylaşımını sağladı. ABD’nin ikinci dünya savaşına dahil olmasına kadar 600’den fazla patent bütün üyeler tarafından ücretsiz ve mahkemesiz paylaşılıyordu.

IBM, kuruluşunun ilk yıllarında kurulmuş olan ve aralarında teknik bilgiler ve yazılım paylaşan SHARE isimli bir gruba işletim sisteminin kaynak kodunu bağışladı.

1950’lerde ve 1960’larda, erken internet teknolojileri ve telekomünikasyon ağ protokolleri geliştiren araştırmacılar, meslektaş incelemesini ve açık bir geri bildirim sürecini teşvik ederek sonrasında modern internetin temelini oluşturacak olan ARPANET (İleri Araştırma Projeleri Ajansı Ağı) isimli açık ve işbirliğine dayalı bir araştırma ortamında birleştiler. Kullanıcı grupları, kaynak kodlarını birbiri ile paylaştı ve kullandı. Forumlar, sohbeti kolaylaştırmaya ve açık iletişim ve işbirliği için standartlar geliştirmeye yardımcı oldu. 1990’ların başında internetin doğuşu sırasında, işbirliği, meslektaş değerlendirmesi, iletişim ve açıklık değerleri internetin temeline yazılmıştır.

Özgür, Kapalı Kaynaklı ve Açık Kaynaklı Yazılım

Uzun bir dönem açık kaynaklı yazılımlar “özgür yazılım” olarak biliniyordu. Özgür yazılım hareketi, 1983 yılında Richard Stallman tarafından GNU Projesi aracılığıyla resmi olarak kuruldu. Kaynak kodunu görme, onu değiştirme, yeniden dağıtma gibi kullanıcı özgürlükleri fikri etrafında örgütlendi.

Kapalı kaynak yazılımlar oldukça korumalıdır. Yalnızca kaynak kodun sahiplerinin yasal olarak bu koda erişebilme hakkı vardır. Kapalı kaynak kodu yasal olarak değiştirilemez veya kopyalanamaz ve kullanıcı yazılımı yalnızca amaçlandığı şekilde kullanmak için ödeme yapar yani yeni kullanımlar için değiştiremez veya topluluklarıyla paylaşamaz.

Özgür yazılım ise kapalı kaynak yazılımın bir karşıtıdır. Ancak, “özgür yazılım” ismi kafa karışıklıklarına neden olmuştur. Yanlış anlaşılmanın aksine özgür yazılım, sahip olma özgürlüğü anlamına gelmez, sadece nasıl kullanmak istediğiniz konusunda özgürsünüzdür. “Açık kaynak” terimini icat eden Christine Peterson’a göre “Özgür yazılım” ile ilgili sorun, politik çağırışımlar değildi. Sorun aslında terimi yeni duyanların fiyata odaklanmasıydı. Kaynak kodun temel sorununa odaklanan ve bu kavramda yeni olanların aklını hemen karıştırmayan bir terime ihtiyaç vardı. Bu nedenle Peterson, kısmen açık kaynak yazılım uygulamalarını daha geniş pazara yönlendirmeye adanmış bir çalışma grubuna “özgür yazılım” terimini “açık kaynak” terimiyle değiştirme fikrini önerdi.

Bu grubun üyelerinden olan Eric Raymond, 1997 yılında yazdığı “The Cathedral and the Bazaar” adlı makalesinde bu savlara değindi. 1998 yılında Netscape, kısmen bu makaleye yanıt olarak, daha sonra açık kaynaklı Mozilla Firefox ve Thunderbird projelerinin temeli olacak olan Mozilla projesini açık kaynaklı hale getirdi ve kaynak kodunu özgür yazılım olarak yayınladı. Bu durum topluluğu özgür yazılım hareketinin pratik ticari yönlerini düşünmeye itti. Böylece, “açık kaynak” terimi özgür yazılımın metodolojik ve ticari yönünü destekleyen bir terim olarak hizmet ederken, “Özgür yazılım” ise aynı konuların felsefi yönlerini vurgulayan konuşmalar için bir etiket olarak kalacaktı.

1998 yılında daha sonra Açık Kaynak Hareketi (OSI) kuruldu, açık kaynak terimini resmileşti ve endüstri çapında ortak bir tanım oluştu. 1990’ların sonlarından 2000’lerin başına kadar ihtiyatlı ve kurumsal şüphelerle karşılanmaya devam etse de OSI, yazılım üretiminin sınırlarından bugünkü endüstri standardı konumuna geldi.

Resim 1: Açık Kaynak Girişimi

Açık Kaynak Lisansları

Öncelikle bir yazılımın açık kaynaklı sayılabilmesi için açık kaynak tanımına uyan bir lisans ile yayınlanması gerekmektedir. Açık kaynak lisansları, genel olarak yazılımın özgürce kullanılmasına, değiştirilmesine ve paylaşılmasına izin verir. Bir lisansın onaylanması için, OSI tarafından yürütülen lisans inceleme sürecinden geçmesi gerekir.

Popüler Lisanslar

Günümüzde OSI onaylı, yaygın olarak kullanılan ve güçlü bir topluluğa sahip bir çok lisans bulunmaktadır. Aşağıdaki listeden en popüler açık kaynak lisanslarını inceleyebilirsiniz.

  • Apache License 2.0
  • BSD 3-Clause “New” or “Revised” license
  • BSD 2-Clause “Simplified” or “FreeBSD” license
  • GNU General Public License (GPL)
  • GNU Library or “Lesser” General Public License (LGPL)
  • MIT license
  • Mozilla Public License 2.0
  • Common Development and Distribution License
  • Eclipse Public License version 2.0

Bu liste haricinde daha birçok lisans bulunmaktadır. Tüm lisansları buradan inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Wikipedia. Open-source software
  2. Opensource. What is open source software?
  3. RedHat. What is open source?
  4. GNU. What is free software?
Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir